To pusty pęcherz! Na temat nietrzymania moczu u dzieci pojawia się w internecie wiele artykułów. Wiele z nich nie daje niestety odpowiedzi rodzicom co do możliwości fizjoterapii w tym przypadku. Okazuje się, że możemy pomóc! Jak?

Podejście fizjoterapeutyczne w przypadku nietrzymania moczu u dzieci musi być oparte na współpracy zespołu terapeutycznego, dlatego, że problemy związane z oddawaniem moczu są złożone, tak samo jak skomplikowany jest sam akt mikcji, dlatego w pierwszej kolejności trzeba udać się do lekarza.

Jakie są przyczyny nietrzymania moczu u dzieci?

Nietrzymanie moczu w ciagu dnia i w nocy:
Nietrzymanie moczu u dzieci w ciągu dnia może być związane z nadczynnością mięśnia wypieracza, która towarzyszy schorzeniu zwanym nadczynnością/ nadreaktywnością pęcherza moczowego (OAB). Nadczynność pęcherza cechują najczęściej: nietrzymanie moczu, zwiększona częstotliwość mikcji, pilny i nagły przymus skorzystania z toalety, wykorzystywanie różnego rodzaju postaw do zatrzymania moczu (np. krzyżowanie nóg, kucanie), mała objętość wydalanego moczu, moczenie nocne i korzystanie z toalety w nocy. Moczenie dzienne jest źródłem negatywnych przeżyć dla dziecka. Dzieci, które nie są leczone, mają niższą samoocenę, są bardziej zamknięte w sobie i mają kłopoty w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami. Może to powodować unikanie szkoły i wpływać na wyniki w nauce. Moczenie dzienne jest też stresujące dla rodziców, którzy obwiniają siebie lub dziecko, za to, że nie są w stanie wyrobić prawidłowych nawyków u dziecka. Jeżeli rodzice nie są w stanie poradzić sobie z problemem moczenia dziennego, powinni udać się do specjalisty.

Zaburzenia mikcji:
Polegają na niemożności całkowitego rozluźnienia szyi pęcherza, zwieracza cewki moczowej i/lub mięśni dna miednicy w trakcie mikcji. Może pojawiać się dyssynergia między zwieraczem zewnętrznym cewki moczowej a wypieraczem pęcherza. Dziecko z tym zaburzeniem może dodatkowo mieć zaburzenia fazy przechowywania moczu, tj. jego nietrzymaniem. DV należy podejrzewać u dzieci z nawracającymi ZUM, z potrzebą podwójnej mikcji, objawami pomikcyjnymi, nietrzymaniem moczu − zarówno w dzień, jak i w nocy. Do objawów pomikcyjnych należą: popuszczanie moczu, występujące bezpośrednio po zakończeniu mikcji (termin stosowany dla dzieci po osiągnięciu kontroli mikcji lub wieku przynajmniej 5 lat), uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza (określenie stosowane jest po okresie dojrzewania, ponieważ młodsze dzieci nie rozpoznają i nie opisują tego objawu), ból narządów płciowych (u dzieci praktycznie niezgłaszalny). Typowe jest współwystępowanie zaparć.

Rodzice trafiają do fizjoterapeuty najczęściej wtedy, kiedy leczenie farmakologiczne nie zmienia w istotny sposób funkcjonowania dziecka w ciągu dnia i w nocy... Lepiej późno niż wcale, dlatego, że istnieją dowody naukowe potwierdzające większą efektywność różnego rodzaju ćwiczeń nad farmakoterapią..

Ze względu na to, że o fizjoterapii urologicznej jest coraz głośniej przygotowałam zestawienie potwierdzonych naukowo czynności terapeutycznych w kierunku poprawy trzymania moczu u dzieci.

Medycyna oparta na faktach. Terapia dna miednicy u dzieci:

    Składowe programu terapeutycznego dla dzieci z problemem trzymania moczu (czyli to czym posługuję się w swojej pracy):
  1. Edukacja dziecka i jego rodziny (zrozumienie problemu, cierpliwość, odpowiedzialność za postęp w terapii, nauka prawidłowego wypróżniania i prawidłowej pozycji w czasie mikcji i defekacji, nauka prawidłowych zachowań w toalecie).
  2. Reedukacja funkcjonowania pęcherza moczowego (uczenie nawyków korzystania z toalety w regularnych odstępach czasu- zmodyfikowany dziennik mikcji).
  3. Poprawa czucia głębokiego i nauka rozpoznawania momentu pójścia do toalety.
  4. Zbalansowanie ogólnego napięcia mięśniowego (terapia mięśni dna miednicy) i postawy ciała dziecka (poprawa świadomości ciała).
  5. Stymulowanie do pracy mięśni dna miednicy (biofeedback) oraz nauka ich aktywnego napinania i rozluźniania.
  6. Zachowanie prawidłowych nawyków żywieniowych (reguła 7 szklanek, dieta zapobiegająca zaparciom).

CZYM JEST UROTERAPIA?

Uroterapia to nieoperacyjne i niefarmakologiczne podejście terapeutyczne do pacjenta z nietrzymaniem moczu. Koncept uroterapeutyczny został stworzony wiele lat temu w Szwecji, Holandii i Belgii przez interdyscyplinarny zespół specjalistów w dziedzinie urologii. Hasłem przewodnim jest: "Szczęśliwy pęcherz to pusty pęcherz. Najszczęśliwszy pęcherz to pusty pęcherz i puste jelita" ;) Jeśli u pacjenta na drodze diagnostyki wyeliminowane zostały anatomiczne przyczyny nietrzymania moczu to program przedstawiony powyżej jest leczeniem stosowanym jako pierwsze. Leczenie farmakologiczne może być zastosowane w procesie uroterapii, jeśli zachodzi taka konieczność.

W Polsce terapia urologiczna zaczyna mieć coraz większe znaczenie, dlatego że problem ten dotyka coraz większej liczby osób dorosłych i dzieci. Uroterapia, która między innymi zawiera w sobie postępowanie fizjoterapeutyczne jest bardzo istotnym elementem leczenia zachowawczego i istnieje bardzo wiele dowodów naukowych potwierdzających jego skuteczność...

O terapii urologicznej mogłabym pisać i pisać, dlatego na tym skończę dziś. Jeśli masz pytania, pisz.

Dobrego dnia,

Martyna

Literatura:
[1] Santos et al., Recommendations for the Management of Bladder Bowel Dysfunction in Children, Pediat Therapeut 2014.
[2] Schultz-Lampel et al., Urinary Incontinence in Children, Dtsch Arztebl Int 2011; 108(37): 613–20
[3] Grwar H., McLean L., The integrated continence system: A manual therapy approach to the treatment of stress urinary incontinence, Manual Therapy 13 (2008) 375–386
[4] Bower WF, Physiotherapy for Children with Bladder and Bowel Disorders, Therapeutic Management of Incontinence and Pelvic Pain.
[5] Schaeffer A., Diamond D., Pediatric urinary incontinence: Classification, evaluation, and management., African Journal of Urology (2014) 20, 1–13
[6] Maternik M., Krzemińska K., Zurowska A.,The management of childhood urinary incontinence., Pediatr Nephrol (2015) 30:41–50